Zorlayıcı düşünceler ve rahatlama döngüsü
OKB Nedir?
OKB, kişinin istemediği düşüncelerle savaşmaya çalışırken aynı döngüye tekrar tekrar sıkışmasıdır. Sorun çoğu zaman düşüncenin gelmesi değil, düşünce geldiğinde onu kesin olarak susturma, temizleme, kontrol etme veya güvenceye alma çabasıdır.
Ücretsiz değerlendirme seansı için yazınOKB nasıl anlaşılır?
Zorlayıcı düşünceler kişinin değer verdiği alanlara dokunduğu için çok rahatsız edici olabilir. “Ya bulaştırdıysam?”, “Ya zarar verirsem?”, “Ya yanlış yaptıysam?”, “Ya emin değilsem?” gibi düşünceler zihne gelir ve kişi rahatlamak için bir şey yapmak zorunda hisseder.
Bu rahatlatma davranışı bazen dışarıdan görünür. Yıkama, kontrol etme, sayma, düzeltme gibi. Bazen de zihnin içinde olur. Tekrar düşünme, emin olmaya çalışma, dua etme, kendini ikna etme veya güvence arama gibi.
- Bulaşma, zarar verme, simetri, düzen veya emin olamama düşünceleri
- Sık kontrol etme, yıkama, tekrarlama veya düzeltme
- Yakınlardan tekrar tekrar güvence isteme
- Düşünceyi zihinden atmaya çalışma
- Rahatladıktan kısa süre sonra aynı şüphenin geri gelmesi
OKB döngüsü nasıl sürer?
Kompulsiyonlar kısa vadede rahatlatır. Kişi kontrol ettiğinde, yıkadığında veya emin olmaya çalıştığında kaygı düşer. Fakat beyin aynı zamanda şu mesajı öğrenir: “Bu düşünce tehlikeliydi, ritüel yaptığım için rahatladım.”
Bu yüzden bir sonraki düşünce daha ciddiye alınır. Kişi düşünceden kurtulmaya çalıştıkça düşünce daha çok merkeze gelir.
Döngü nasıl işler?
Psikolojik destek sürecinde nasıl çalışılır?
OKB çalışmasında önce sizin döngünüzü çıkarırız. Hangi düşünceler geliyor, hangi korkuyu taşıyor, hangi ritüeller rahatlatıyor ve bu ritüeller hayatınızı nasıl daraltıyor?
Sonra üstüne gitme ve tepki önleme mantığıyla çalışırız. Bu, kişiyi zorla kaygıya atmak değil; düşünce geldiğinde eski rahatlatma davranışına otomatik gitmeden durabilmeyi adım adım öğrenmektir.
OKB’de sorun düşüncenin gelmesi değil, düşünceyle yapılan pazarlıktır
Zorlayıcı düşünceler birçok insanın zihnine gelebilir. OKB’de fark yaratan şey, bu düşüncenin “önemli, tehlikeli veya mutlaka çözülmesi gereken” bir işaret gibi ele alınmasıdır. Kişi düşünceyi susturmaya, kanıt aramaya, kendini rahatlatmaya veya kesin emin olmaya çalıştıkça döngü güçlenebilir.
Bu nedenle çalışmada hedef düşünceleri zorla yok etmek değildir. Daha çok, düşünce geldiğinde onunla kurulan ilişkiyi değiştirmek; emin olma, kontrol etme, zihinsel tartışma ve kaçınma davranışlarının nasıl çalıştığını anlamaktır.
Güvence arama ve kontrol etme neden kısa süreli rahatlatır?
Kapıyı tekrar kontrol etmek, internette belirti aramak, birine “sence kötü bir şey olur mu?” diye sormak veya zihinde aynı konuyu tekrar tekrar tartmak kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Fakat rahatlama genellikle uzun sürmez; zihin kısa bir süre sonra yeni bir ihtimal üretir.
Bu durum kişinin iradesiz olduğu anlamına gelmez. Döngü, belirsizliği azaltma çabasından beslenir. Destek sürecinde belirsizliği tamamen yok etmeye çalışmak yerine, belirsizlik varken davranışı seçebilme kapasitesi üzerinde çalışılır.
OKB’de amaç düşünceyi susturmak değil, düşünceyle kurulan pazarlığı değiştirmektir
OKB’de zorlayıcı düşünce geldiğinde kişi çoğu zaman emin olmaya, rahatlamaya veya riski tamamen sıfırlamaya çalışır. Kontrol etmek, zihinden tekrar geçirmek, birine sormak ya da içinden belirli cümleleri tekrarlamak kısa süreli rahatlık verebilir.
Fakat beyin bu rahatlamayı “demek ki kontrol etmeseydim tehlike olacaktı” diye öğrenebilir. Bu yüzden çalışma, düşüncenin içeriğini tek tek kanıtlamaktan çok, güvence ve kontrol döngüsünün günlük yaşamı nasıl daralttığını görünür hale getirir.
OKB’de zihinsel ritüeller de kompulsiyon olabilir
OKB yalnızca dışarıdan görülen kontrol etme ya da temizlik davranışlarından oluşmaz. Bazı kişiler düşünceyi nötrlemek için zihinden cümle tekrarlar, geçmişi analiz eder, “emin olana kadar” kanıt arar veya kendini iyi biri olduğuna ikna etmeye çalışır.
Bu zihinsel ritüeller dışarıdan fark edilmese de döngüyü sürdürebilir. Kişi rahatladığını düşündüğü anda zihin yeni bir şüphe üretir. Bu yüzden çalışma, sadece görünen davranışları değil, zihinde yapılan pazarlıkları da anlamayı gerektirir.
Ne zaman destek almak anlamlıdır?
Zorlayıcı düşünceler gününüzün büyük kısmını alıyorsa, ilişkilerinizi etkiliyorsa veya emin olma çabası sizi tüketiyorsa destek almak anlamlı olabilir.
- Kontrol, yıkama veya tekrarlar zamanınızı alıyorsa
- Aynı şüphe tekrar tekrar geri geliyorsa
- Güvence almadan rahatlayamıyorsanız
- Düşünceleriniz yüzünden kendinizden korkuyorsanız
OKB’de sorun çoğu zaman düşüncenin gelmesi değil, düşünceyle pazarlığa girmektir
Rahatsız edici bir düşüncenin gelmesi tek başına kişinin niyetini veya karakterini göstermez. Döngüyü güçlendiren şey çoğu zaman bu düşünceyi kesin biçimde çözmeye, nötralize etmeye veya “tam emin olana kadar” kontrol etmeye çalışmaktır.
Kişi kontrol ettikçe, zihinsel olarak gözden geçirdikçe veya güvence aradıkça kısa süreli rahatlama yaşayabilir. Fakat zihin bir sonraki sefer daha fazla kesinlik ister. Bu yüzden çalışma yalnızca düşünce içeriğine değil, düşünce karşısında yapılan davranışlara odaklanır.
Zihinsel ritüeller de kompulsiyon gibi çalışabilir
OKB yalnızca gözle görülen kontrol veya temizlik davranışlarından ibaret değildir. İçinden tekrar etmek, geçmişi defalarca incelemek, iyi biri olduğunu kanıtlamaya çalışmak veya “emin hissetmeye” çalışmak da döngünün parçası olabilir.
Bu nedenle değerlendirmede hem görünen davranışlar hem de zihnin içinde yapılan güvence arama biçimleri birlikte ele alınır. Amaç kişiyi düşüncesi nedeniyle suçlamak değil, döngünün nasıl sürdüğünü netleştirmektir.
İlk adımı atmak istiyorsanız
Ücretsiz değerlendirme seansında yaşadığınız döngüyü birlikte anlamaya başlarız. Devam etmek isterseniz size özel bir çalışma planı oluştururuz.
Ücretsiz değerlendirme seansı için yazınSık sorulan sorular
Hayır. İnsan zihni tuhaf ve rahatsız edici düşünceler üretebilir. OKB’de kişi bu düşüncelerle tekrar eden bir rahatlama ve kontrol döngüsüne sıkışır.
Hedef düşünceleri zorla yok etmek değildir. Hedef, düşünce geldiğinde eski ritüele gitmeden daha esnek hareket edebilmektir.
Güvence kısa vadede rahatlatır. Fakat uzun vadede zihne “emin olmadan dayanamazsın” mesajı verir. Bu da şüphenin daha sık geri dönmesine yol açabilir.