Yaşam yönü ve davranış
Değerler Çalışması Nedir?
Değerler çalışması, kişinin yalnızca neyden kurtulmak istediğini değil, zorlanmaya rağmen hangi yaşama yaklaşmak istediğini netleştirmesine yardım eder.
Ücretsiz değerlendirme seansı için yazınDeğer, hedef değildir
Hedef ulaşılabilir bir sonuçtur: sınavı geçmek, bir iş başvurusu yapmak, bir görüşmeye katılmak. Değer ise bu hedeflerin arkasındaki yönü gösterir: öğrenmek, sorumluluk almak, yakınlık kurmak, dürüst olmak, bedene iyi bakmak, katkıda bulunmak.
Bu ayrım önemlidir çünkü hedef gerçekleşmediğinde kişi yönünü tamamen kaybedebilir. Değer ise varış noktası değil, pusuladır. Kişi bugün küçük bir davranışla o yöne yaklaşabilir; tüm sorunun çözülmesini beklemek zorunda kalmaz.
Değerler “olması gerekenler”den ayrılmalıdır
Birçok kişi terapiye kendi değerleriyle değil, hayatı boyunca duyduğu kurallarla gelir: güçlü olmalıyım, kimseyi hayal kırıklığına uğratmamalıyım, başarılı görünmeliyim, hata yapmamalıyım. Bunlar bazen değer gibi görünür; fakat çoğu zaman sosyal onayla yönetilen katı kurallardır.
Değerler çalışmasında soru “insanlar senden ne bekliyor?” değildir. Daha derin soru şudur: Kaygı, utanç, suçluluk veya başarısızlık ihtimali seni yönetmese, nasıl bir insan olarak yaşamak isterdin? Bu soru aceleyle cevaplanmaz; süreç içinde netleşir.
Motivasyon gelmeden de değerli davranış olabilir
Değerler motivasyon konuşması değildir. Kişi bazen hiç istek duymadan da değerli bir davranış seçebilir. Depresif geri çekilmede, sosyal kaygıda veya ertelemede önemli olan nokta budur: Duygu gelmeden davranış başlayabilir.
Bu davranışlar büyük olmak zorunda değildir. Bir mesaj yazmak, kısa bir yürüyüş yapmak, ertelediği bir işi beş dakika açmak, bir sınır cümlesi kurmak veya bedeniyle ilgili küçük bir bakım adımı atmak değerle temasın başlangıcı olabilir.
Terapi sürecinde nasıl somutlaşır?
Görüşmelerde değerler soyut kelime listesi olarak bırakılmaz. Her değer için “bu hafta bunun davranış karşılığı ne olabilir?” sorusu sorulur. Yakınlık değeri bir konuşma, öğrenme değeri bir çalışma saati, sağlık değeri bir uyku düzeni adımı gerektirebilir.
Aynı zamanda engeller incelenir. Hangi düşünce, duygu veya bağlam bu davranışı kesiyor? Kişi bu engelle karşılaşınca ne yapıyor? Değerler çalışması, engelleri yok saymak değil, engellere rağmen küçük bir yön seçmektir.
Sık Sorulan Sorular
Değerler zamanla değişir mi?
Evet. Yaşam dönemi, ilişkiler, sorumluluklar ve deneyimler değiştikçe değerlerin davranış karşılıkları da değişebilir.
Değerler çalışması hedef belirlemekle aynı mı?
Hayır. Hedefler değerlere hizmet eden somut adımlardır; değerler ise daha geniş yaşam yönleridir.
Değerler çalışması kaygıda işe yarar mı?
Kaygının kişiyi kaçınmaya ittiği alanlarda, kişi neye yaklaşmak istediğini görürse davranış çalışması daha anlamlı hale gelebilir.