Kaçınma döngüleri
Yaşantısal Kaçınma Nedir?
Yaşantısal kaçınma, kişinin zor iç deneyimlerden uzak durmaya çalışırken hayatının önemli alanlarını da istemeden daraltmasıdır.
Ücretsiz değerlendirme seansı için yazınKaçınma neden bu kadar güçlüdür?
Kaçınma çoğu zaman mantıksız olduğu için değil, kısa vadede işe yaradığı için güçlenir. Sosyal ortama gitmeyince utanç ihtimali azalır. Kontrol edince belirsizlik hafifler. Erteleyince performans kaygısı bir süreliğine düşer. Zihin ve beden bu rahatlamayı öğrenir.
Klinik açıdan kritik nokta, davranışın kısa vadeli kazancı ile uzun vadeli maliyetini birlikte görebilmektir. Bir strateji bugün rahatlatıyor ama aylar içinde ilişkiyi, işi, bedeni, özgürlüğü veya özgüveni daraltıyorsa artık yalnızca başa çıkma değil, sürdürücü halka haline gelmiş olabilir.
Kaçınma her zaman kötü değildir
Bazı durumlardan uzak durmak sağlıklıdır. Tehlikeli, istismar edici veya gerçekten zarar verici koşullardan kaçınmak koruyucu olabilir. Yaşantısal kaçınma dediğimiz şey, dış dünyadaki gerçek tehlikeden çok iç dünyadaki duygu, düşünce veya bedensel hislerden kaçmaya çalışmanın hayatı yönetmesidir.
Bu ayrım önemlidir. Terapi sürecinde amaç kişiyi her korktuğu şeye itmek değildir. Amaç, kaçınmanın hangi bağlamda koruyucu, hangi bağlamda daraltıcı olduğunu anlamaktır.
Kaygı, panik ve OKB’de nasıl görünür?
Kaygıda kişi belirsizliği azaltmak için sürekli düşünür veya güvence arar. Panikte bedensel duyumları kontrol eder, yalnız kalmaktan ya da kalabalıktan kaçabilir. OKB’de kişi rahatsız edici düşünceyi nötralize etmek için kontrol, tekrar, zihinsel analiz veya onay arama davranışlarına yönelebilir.
Bu davranışların ortak tarafı şudur: İç deneyimi azaltmaya çalışırlar. Fakat her azaltma girişimi, zihne “bu deneyim gerçekten tehlikeli” mesajı verebilir. Böylece kişi rahatlamak için kullandığı stratejiye daha bağımlı hale gelir.
Çalışma nasıl ilerler?
Önce kaçınmanın haritası çıkarılır: Ne tetikliyor, kişi ne hissediyor, ne yapıyor, ne kısa vadeli rahatlama sağlıyor, uzun vadede ne kaybediliyor? Bu harita suçlama için değil, döngüyü görünür kılmak için yapılır.
Sonra kişi için anlamlı ve güvenli küçük temas adımları belirlenir. Bazen bu bir konuşmaya katılmak, bazen bedensel duyumu izlemek, bazen güvence aramayı ertelemek, bazen de ertelenen bir davranışa beş dakika yaklaşmaktır.
Sık Sorulan Sorular
Yaşantısal kaçınma tembellik midir?
Hayır. Çoğu zaman kişi zor bir iç deneyimden uzak durmaya çalışır. Bunu tembellik diye etiketlemek döngüyü anlamayı zorlaştırır.
Kaçınmayı bir anda bırakmak gerekir mi?
Genellikle hayır. Çalışma küçük, kademeli ve kişiye uygun adımlarla yapılır.
Kaçınma fark edilince hemen değişir mi?
Fark etmek ilk adımdır; davranış repertuarının değişmesi için tekrar, planlama ve bağlama uygun çalışma gerekir.