Belirli korkular, kaçınma ve güvenli yaklaşma

Özgül Fobi Nedir?

Özgül fobide kişi belirli bir nesne, durum veya canlıyla karşılaştığında yoğun korku yaşar. Asansör, uçak, yükseklik, hayvanlar, kan-iğne, kapalı alanlar veya sürüş gibi durumlar hayatı belirgin şekilde daraltabilir.

Ücretsiz değerlendirme seansı için yazın

Özgül fobi nasıl anlaşılır?

Korku çoğu zaman kişi için mantıksız görünse bile bedende çok gerçek yaşanır. Kalp hızlanır, beden gerilir, kaçma isteği artar. Kişi “biliyorum ama yapamıyorum” diyebilir.

Fobiyi sürdüren ana mekanizmalardan biri kaçınmadır. Kişi korktuğu durumdan uzak durdukça kısa vadede rahatlar; fakat beyin o durumun gerçekten tehlikeli olduğu sonucunu daha güçlü öğrenebilir.

Yükseklik, uçak, asansör, hayvan, iğne veya kapalı alan korkusu
Korkulan durumla karşılaşınca yoğun bedensel alarm
Planları korkuya göre değiştirme
Korkulan durumdan kaçınma veya yanında güvenlik davranışı taşıma
Korkunun mantıksız olduğunu bilip yine de yaklaşmakta zorlanma

Kaçınma fobiyi nasıl büyütür?

Kaçınma kısa vadede işe yarar. Kişi uzaklaşınca bedeni rahatlar. Fakat bu rahatlama, zihne “kaçmasaydım kötü bir şey olacaktı” mesajını verebilir.

Bu yüzden korkulan durumla temas azaldıkça korku çoğu zaman kendiliğinden küçülmez. Tam tersine daha hassas ve daha merkezi hale gelebilir.

Döngü nasıl işler?

1. Korkulan durumAsansör, uçak, yükseklik, hayvan, iğne

2. Bedensel alarmÇarpıntı, gerilme, kaçma isteği

3. KaçınmaUzak durma veya güvenlik davranışı

4. Güçlenen korkuDurumun daha tehlikeli görünmesi

Psikolojik destek sürecinde nasıl çalışılır?

Özgül fobilerde çalışma çoğu zaman kademeli üstüne gitme mantığıyla ilerler. Bu, kişiyi hazır olmadığı bir şeye itmek değildir. Önce korkunun haritası çıkarılır, sonra küçük ve yönetilebilir adımlar kurulur.

Amaç bedene “bu durum rahatsız edici olabilir ama tehlike anlamına gelmek zorunda değil” bilgisini deneyimle öğretmektir.

Fobide sorun çoğu zaman korkunun varlığı değil, hayatın korkuya göre düzenlenmesidir

Uçak, yükseklik, hayvan, kapalı alan, iğne veya benzeri belirli uyaranlardan kaçınmak kısa vadede rahatlatır. Fakat kaçınma arttıkça kişi kendi hayatını korkunun etrafında planlamaya başlayabilir.

Üstüne gitme çalışmaları kişinin bir anda en zor duruma bırakılması değildir. Korkunun nasıl sürdüğü anlaşılır, basamaklar birlikte kurulur ve kişi kendi hızında yeni deneyimler biriktirir.

Fobide güvenlik davranışları neden ikna edici gelir?

Fobi yaşayan kişi çoğu zaman yalnızca durumdan kaçmaz; yanında birini götürür, çıkışa yakın durur, bedeni kontrol eder, önceden uzun hazırlık yapar veya “güvenli” bir plan olmadan hareket etmez. Bu davranışlar o an korkuyu azaltabilir.

Fakat uzun vadede zihin şunu öğrenebilir: “Bu durumla ancak özel önlemler alırsam baş edebilirim.” Böylece korkulan şeyle doğrudan ve güvenli biçimde temas etme deneyimi oluşmaz; fobi aynı güçte kalabilir ya da daha geniş alanlara yayılabilir.

Üstüne gitme kişiye göre ve kademeli planlanmalıdır

Fobi çalışmasında amaç kişiyi bir anda en korktuğu durumun içine sokmak değildir. Daha sağlıklı yaklaşım, korkunun nasıl sürdüğünü anlamak ve kişinin kaldırabileceği küçük adımlarla temas alanını artırmaktır.

Bu süreçte hız, kişinin yaşam koşullarına ve korkunun şiddetine göre ayarlanır. Bazen ilk adım doğrudan korkulan ortama girmek değil, o ortamla ilgili düşünce, görüntü, beden duyumu veya küçük bir yaklaşma davranışıyla çalışmak olabilir.

Ne zaman destek almak anlamlıdır?

Fobi yüzünden yolculuk, sağlık işlemleri, sosyal planlar, iş veya günlük yaşam belirgin şekilde etkileniyorsa destek almak anlamlı olabilir.

Uçak, asansör, yükseklik veya kapalı alanlardan kaçınıyorsanız
Sağlık kontrollerini korku nedeniyle erteliyorsanız
Planlarınızı fobiye göre düzenliyorsanız
Yakınlarınızdan sürekli eşlik veya güvence istiyorsanız

İlk adımı atmak istiyorsanız

Ücretsiz değerlendirme seansında yaşadığınız döngüyü birlikte anlamaya başlarız. Devam etmek isterseniz size uygun bir çalışma planı oluştururuz.