Davranış ve işlev
Davranış Analizi Nedir?
Davranış analizi, bir davranışa iyi-kötü etiketi koymak yerine onun hangi bağlamda ortaya çıktığını ve hangi sonuçlarla sürdüğünü anlamaya çalışır.
Ücretsiz değerlendirme seansı için yazınDavranışın biçimi değil, işlevi önemlidir
Aynı davranış farklı kişilerde farklı işlev görebilir. Sessiz kalmak bir kişi için düşünme ve düzenleme yolu olabilir; başka biri için utançtan kaçınma olabilir. Çok çalışmak bir kişi için değerli bir yönle bağlantılıdır; başka biri için yetersizlik hissinden kaçma olabilir.
Bu nedenle davranış analizi “ne yaptı?” sorusuyla yetinmez. “Ne zaman yaptı, ne hissetti, neyi azalttı, neyi artırdı, uzun vadede ne oldu?” sorularını birlikte sorar.
ABC modeli: Öncesi, davranış, sonucu
Davranış analizi çoğu zaman basit bir üçlüyle başlar: Öncesinde ne oldu? Kişi ne yaptı ya da ne yapmadı? Sonrasında kısa ve uzun vadede ne oldu? Bu yapı basit görünür ama klinik açıdan çok açıklayıcıdır.
Örneğin kişi toplantıda konuşmaktan kaçınır. Öncesinde “yanlış söylersem rezil olurum” düşüncesi ve bedensel gerginlik vardır. Davranış sessiz kalmaktır. Kısa vadede rahatlama gelir; uzun vadede ise kendini ifade etme alanı daralır.
Olumsuz pekiştirme neden önemlidir?
Psikolojik zorlanmalarda birçok davranış, hoş olmayan bir iç deneyimi azalttığı için güçlenir. Buna olumsuz pekiştirme denir. Kaçınma kaygıyı azalttığı için, güvence sorma belirsizliği azalttığı için, kontrol etme iç sıkıntısını azalttığı için tekrar edebilir.
Bu kavram kişiyi suçlamak için değil, döngünün neden bu kadar dirençli olduğunu anlamak için önemlidir. Kısa vadeli rahatlama güçlü bir öğretmendir.
Terapi sürecinde nasıl kullanılır?
Görüşmelerde davranışın haritası çıkarıldıktan sonra daha işlevsel alternatifler denenir. Alternatif davranış yalnızca teorik olarak doğru değil, kişinin bağlamında uygulanabilir olmalıdır. Çok büyük adımlar çoğu zaman sürdürülemez.
Davranış analizi, BDT, ACT ve PBT içinde ortak bir klinik omurga gibi düşünülebilir. Çünkü hangi yaklaşım kullanılırsa kullanılsın, değişim sonunda kişinin gerçek yaşamındaki davranış repertuarında görünmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Davranış analizi sadece dış davranışlara mı bakar?
Hayır. Düşünce, duygu ve beden duyumları da bağlam içinde ele alınır; ancak gözlenebilir davranış değişimi özellikle önemlidir.
Davranış analizi kişiyi suçlar mı?
Hayır. Amaç davranışı ahlaki olarak değerlendirmek değil, işlevini anlamaktır.
Davranış analizi hangi terapilerde kullanılır?
Klinik davranış analizi, ACT, BDT ve PBT gibi birçok çağdaş yaklaşımda temel düşünme biçimlerinden biridir.