BDT ve düşünce örüntüleri
Bilişsel Çarpıtmalar Nedir?
Bilişsel çarpıtmalar, zihnin özellikle stres altında olayları daha dar, tehdit odaklı veya aşırı kesin biçimde yorumlama eğilimleridir.
Ücretsiz değerlendirme seansı için yazınÇarpıtma kelimesi kişiyi suçlamaz
Bilişsel çarpıtma dendiğinde sanki kişi bilerek yanlış düşünüyor gibi anlaşılabilir. Oysa bu kavram, zihnin bazı durumlarda bilgiyi eksik, tek taraflı veya tehdit odaklı işlemesini anlatır. Bu insan zihninin yaygın bir eğilimidir.
Stres, kaygı, uykusuzluk, utanç ve yoğun duygu durumlarında zihin daha hızlı sonuç çıkarabilir. Ama hızlı sonuç her zaman geniş ve dengeli bir sonuç değildir.
Sık görülen örüntüler
Felaketleştirme, küçük bir belirtiyi en kötü olasılığa bağlamaktır. Zihin okuma, başkalarının ne düşündüğünü kanıt olmadan kesin biliyor gibi davranmaktır. Ya hep ya hiç düşünme, ara tonları kaybedip durumu tamamen başarı veya tamamen başarısızlık gibi görmektir.
Kişiselleştirme, ilgisiz olayları kendine bağlamaktır. Seçici dikkat, yalnızca tehdidi veya hatayı görüp diğer bilgileri dışarıda bırakmaktır. Bu örüntüler tek başına “hastalık” değildir; fakat sık ve katı hale geldiğinde duygu ve davranışı ciddi biçimde etkileyebilir.
Düşünce-duygu-davranış bağlantısı
BDT açısından önemli olan, düşüncenin duygu ve davranışla ilişkisidir. “Bana kızdı” yorumu kaygı veya suçluluk doğurabilir; kişi geri çekilebilir ya da aşırı açıklama yapabilir. Aynı olay “şu an meşgul olabilir” diye yorumlandığında davranış farklı olabilir.
Terapi sürecinde amaç kişiye her zaman olumlu düşünmeyi öğretmek değildir. Daha geniş, kanıta dayalı ve işlevsel düşünme alanı açmaktır. Bazen düşüncenin içeriği incelenir, bazen de düşünceyle ilişki çalışılır.
Ne zaman çalışmak gerekir?
Bilişsel örüntüler kişinin ilişkilerini, işini, beden algısını, kararlarını veya kaçınmalarını belirgin biçimde yönetmeye başladığında çalışmak anlamlı olabilir. Özellikle aynı yorum kalıbı tekrar tekrar benzer sonuçlar doğuruyorsa bu bir süreç halkasıdır.
Düşünce çalışması dikkatli yapılmalıdır. Her düşünceyi analiz etmeye çalışmak bazı kişilerde ruminasyonu artırabilir. Bu nedenle düşünce kaydı, ayrışma veya davranışsal deney gibi yöntemler kişinin döngüsüne göre seçilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Bilişsel çarpıtma düşüncenin kesin yanlış olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Düşünce kısmen doğru olabilir; mesele çoğu zaman aşırı kesinlik, eksik bilgi veya işlevsiz sonuçtur.
Bilişsel çarpıtmalar nasıl fark edilir?
Yoğun duygu anlarında akıldan geçen otomatik yorumlar ve bu yorumların davranışa etkisi izlenerek fark edilebilir.
Her olumsuz düşünce çarpıtma mıdır?
Hayır. Bazı olumsuz düşünceler gerçekçi olabilir. Amaç olumsuzu silmek değil, düşünceyi daha dengeli değerlendirmektir.