Panik Bozukluk Nedir?

Panik bozukluk ile panik atak arasındaki fark

Panik atak ve panik bozukluk sıklıkla birbirine karıştırılan iki kavramdır. Aralarındaki temel farkı anlamak, doğru tedaviye yönelmek için kritik öneme sahiptir:

• Panik atak: Aniden ortaya çıkan, yoğun bedensel belirtilerle birlikte gelen bir kaygı dalgasıdır. Herkes hayatında en az bir kez panik atak benzeri bir deneyim yaşayabilir. Panik atak tek başına bir bozukluk değil, bir semptomdur.
• Panik bozukluk: Tekrarlayan ve beklenmedik panik atakların olması ve kişinin bu atakların tekrarından yoğun endişe duymasıdır. Panik bozuklukta, atak geçirme korkusu (beklenti anksiyetesi) ve bu korkuya bağlı olarak kaçınma davranışları gelişir.
• DSM-5 tanı kriterleri: Panik bozukluk tanısı için (1) tekrarlayan beklenmedik panik ataklar, (2) en az bir atağın ardından yeni atak geçirme endişesi, atak sonuçları hakkında kaygı veya atakla ilgili davranış değişikliği, (3) belirtilerin en az 1 aydır devam ediyor olması gerekir.
• Tetikleyici farkı: Her iki durumda da ataklar tetiklenebilir, ancak panik bozuklukta ataklar "beklenmedik" yani tetikleyici olmadan da ortaya çıkabilir.

Agorafobi ve kaçınma

Panik bozukluğun en yaygın eşlikçisi agorafobidir. Agorafobi, panik atak geçirme korkusuyla bazı yerlerden veya durumlardan kaçınma anlamına gelir. Bu durum kişinin yaşam alanını giderek daraltır:

• Agorafobi nedir: Agorafobi, kelime anlamıyla "açık alan korkusu" demek olsa da aslında kaçışın zor olduğu veya yardımın hemen ulaşamayacağı yerlerden korkmaktır. Panik atak geçiren kişi, atağın geleceği korkusuyla alışveriş merkezleri, toplu taşıma, sinema, uçak, köprü gibi yerlerden kaçınmaya başlar.
• Kaçınma döngüsü: Panik atak → yeni atak korkusu → korkulan yerden kaçınma → kısa süreli rahatlama → kaçınmanın pekişmesi → yaşam alanının daralması. Bu döngü kırılmadığında kişi zamanla evden çıkamaz hale gelebilir.
• Güvence davranışları: Kişi kaçınmanın yanı sıra, atak anında kendini güvende hissettirecek davranışlar geliştirir. Sürekli yanında su taşıma, ilaç taşıma, çıkış noktalarını önceden belirleme, yalnız gitmeme gibi davranışlar yaygındır.
• Sosyal etkiler: Kaçınma davranışları sosyal hayatı da etkiler. Arkadaş buluşmaları, aile ziyaretleri, iş seyahatleri gibi etkinlikler sürekli ertelenir veya reddedilir. Kişi yalnızlaşır ve depresyon riski artar.
• İşlevsellik kaybı: İleri düzey agorafobide kişi evden çıkmakta zorlanır, işine gidemez, alışveriş yapamaz. Bu durum bağımsız yaşamı ciddi şekilde kısıtlar.

Panik bozuklukta psikolojik destek

Panik bozukluk tedavi edilebilir bir durumdur ve en etkili tedavi yöntemi psikoterapidir. Destek süreci genellikle şu aşamalardan oluşur:

• Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Panik bozukluk tedavisinde altın standarttır. BDT, panik atağın bedensel belirtilerini tehlikeli olarak yorumlayan düşünce kalıplarını değiştirmeyi ve kaçınma davranışlarını kademeli olarak azaltmayı hedefler.
• Psikoeğitim: Danışana panik atağın fizyolojisi, savaş-kaç tepkisi ve kaygının doğası hakkında bilgi verilir. Bu bilgi, belirtileri felaketleştirmeyi önler.
• Bilişsel yeniden yapılandırma: "Kalp krizi geçiriyorum", "Bayılacağım", "Çıldıracağım" gibi felaketleştirici düşünceler yerine "Bu sadece bir kaygı dalgası", "Daha önce de geçti" gibi gerçekçi alternatifler geliştirilir.
• Maruz bırakma: Kaçınılan durumlarla güvenli ve kontrollü bir şekilde yüzleşme sağlanır. Önce hayal ederek, sonra gerçek hayatta. Her maruz kalma, kaçınma döngüsünü kırar.
• İlaç desteği: Gerekli durumlarda psikiyatrist tarafından SSRI grubu antidepresanlar veya kısa etkili kaygı gidericiler reçete edilebilir. İlaç ve terapi birlikte kullanıldığında en iyi sonuç alınır.

Sıkça Sorulan Sorular